19-21 Ağustos 2026, İstanbul Fuar Merkezi
Türk tekstil endüstrisi için büyük önem taşıyan Bursa ipeği, yeniden sahneye çıkmaya hazırlanıyor. 2019 yılında Türk Patent ve Marka Ofisi tarafından verilen coğrafi işaret, Bursa ipeğini küresel bir marka haline getirdi.
Bursa hala ipekböcekçiliğinin merkezi
Bursa'da ipekböceği yetiştiriciliğinin, yani ipekböcekçiliğinin ilk aşamasının tarihi, Osmanlıların şehirdeki ipek ticaretini kontrol altına aldığı Bizans döneminin sonlarına kadar uzanmaktadır. İpek dokumacılığı Anadolu'da önemli bir rol oynuyordu ve özellikle Bursa ipeği, üstün kalitesiyle küresel pazarda kendini kanıtlamıştı. Ancak, 1991 ekonomik krizinin ardından Türkiye'deki işçilik maliyetlerinin artmasıyla, Hereke ve Kayseri'deki ipek halı tüccarları önce Çin'e, ardından Özbekistan'a yöneldiler. Zamanla, Bursa'daki ipek sektörü neredeyse yok olma noktasına geldi. Ancak, neyse ki, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından son zamanlarda ortaya konan projeler ve girişimler gidişatı değiştirmeye başladı.
İpek, her zaman küresel tekstil endüstrisi için kritik bir bileşen olarak kabul edilmiştir.
İpek, doğanın insanlığa armağanı
Tekstil, moda ve halı endüstrileri tarafından moda kumaşlarında ve iplik üretiminde kullanılan eşsiz bir hammadde olarak benimsenen ipek, küresel tekstil sektörü için her zaman kritik bir bileşen olarak kabul edilmiştir. Halı ve kilim endüstrisindeki kullanımına ek olarak, doğal ve biyolojik olarak parçalanabilir bir lif olan ipek, organik tekstil endüstrisinde giyim veya ev tekstili şeklinde ve tıp endüstrisinde cerrahi dikiş ipliği şeklinde de yaygın olarak kullanılmaktadır.
Organik ipeğin kullanımı, zehirli kimyasal böcek ilaçlarının kullanımından kaçınılarak toprak ve su kalitesinin korunmasına katkıda bulunduğundan, çevre dostu tekstil ve giyim markaları, bu çevresel kaygının farkında olan tedarikçilerden tedarik etmeye yönelmiştir.
Kozadan Kumaşa
Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından, Bursa ipeğini küresel ipek endüstrisi oyuncularına tanıtmak amacıyla düzenlenen 3. Uluslararası Kozadan Kumaşa İpek Festivali, 1-4 Eylül 2022 tarihleri arasında Bursa'da, Bursa ipeği hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyen tüm ilgili tarafların katılımıyla gerçekleştirildi. Festival boyunca, Azerbaycan, Kıbrıs, Kazakistan ve Kırgızistan'dan ipek sanatçıları ile Türk ipek sanatçıları da dahil olmak üzere uluslararası ziyaretçiler, ipek tedarikçileri ve kaynak ortakları da dahil olmak üzere sektör temsilcileriyle görüşlerini paylaşma fırsatı buldu. Etkinlik, ipek kumaş dokuma atölyesi ve geleneksel ipek halı dokuma atölyesinin yanı sıra, ziyaretçilerine ipeğin kozadan nasıl üretildiğini yerinde görme fırsatı da sundu. 680 yıl önce Osmanlılar tarafından kullanılan ipek eğirme atölyesi de ziyaretçilerin beğenisine sunuldu. Yerel halk, ipek ustaları tarafından düzenlenen çeşitli atölyelere katılma şansı buldukları festivale büyük ilgi gösterdi.
Eski güzel günler yakında geri dönecek
Aşağıda, UNESCO'nun yaşayan şehirler listesinde ipek ürünleriyle yer alan Bursa'nın ipeğini yeniden canlandırmak için yapılan çabaların ilham verici bir öyküsü yer almaktadır. Bursa Büyükşehir Belediyesi Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi Üretim Direktörü ve Proje Koordinatörü Mehmet Ünal'ın sözleri, şehirdeki ve çevresindeki köylerdeki ipek tarımı ve ipek dokuma endüstrilerini yeniden canlandırmak için yerel halkın özverisine tanıklık etmektedir.
Bursa ipeğinin eski ihtişamlı konumuna geri dönmesini sağlamak amacıyla 2013 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından başlatılan Bursa İpek Canlandırma Projesi, 75 yılı aşkın bir geçmişe sahip bir hatırayı genç nesillere aktarma hedefine başarıyla ulaşmıştır.
İpek Üretimi ve Dokumacılığının Canlandırılması
Öncelikle, Bursa ipeğinin eski ihtişamlı konumuna kavuşması amacıyla Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 2013 yılında başlatılan Bursa İpek Canlandırma Projesi, 75 yılı aşkın bir geçmişe sahip olan bu mirası genç nesillere aktarma hedefine başarıyla ulaşmıştır. Proje kapsamında bugüne kadar şu önemli aşamalar gerçekleştirilmiştir:
• Bursa ve çevresindeki terk edilmiş dut bahçeleri restore edilmiştir.
• Tarım ilaçlama alanlarından uzak bölgelerde yeni dut bahçeleri oluşturulmuştur.
• Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk ipek fabrikası olarak 1790 yılında kurulan tarihi Muradiye İpek Fabrikası yeniden açılmıştır.
• 1810 yılında kurulan Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi yeniden inşa edilmiştir.
• Fabrikaların çevresindeki 16 köyde bulunan terk edilmiş okullar tespit edilmiş ve Milli Eğitim Bakanlığı'nın desteğiyle yenilenmiştir. • Bu okullardan ikisi ipek kumaş atölyesine, dördü ise ipek halı atölyesine dönüştürülmüştür.
• 2.600 kişiye ipek halı dokuma eğitimi verilmiştir.
• 760 kişiye ipek kumaş dokuma eğitimi verilmiştir.
• Toplam 63 ipek ustası ve yaklaşık 50 yarı nitelikli işçi yetiştirilmiştir.
• Şu anda Umurbey İpek Üretim ve Tasarım Merkezi'nde Kültür ve Turizm Bakanlığı'na kayıtlı 16 devlet sanatçısı çalışmaktadır. Projeden önce genç kuşaklardan ipek ustası yoktu.
Bursa Büyükşehir Belediyesi, Uludağ Üniversitesi ve TÜBİTAK (Türkiye Bilim ve Teknolojik Araştırma Konseyi) ile koordinasyon içinde 2017 yılında Cerrahi Dikiş İpliği Projesi'ni başlattı. Projenin %60'ı tamamlanmış olup, bir sonraki adım insan testlerine geçmektir.
Yerli Cerrahi Dikiş İpliği Üretimi
İkinci olarak, Türkiye'nin cerrahi iplik konusunda dış bağımlılığını ortadan kaldırmak amacıyla Bursa Büyükşehir Belediyesi, Uludağ Üniversitesi ve TÜBİTAK (Türkiye Bilim ve Teknolojik Araştırma Konseyi) ile koordinasyon içinde 2017 yılında Cerrahi Dikiş İpliği Projesi'ni başlattı. Projenin %60'ı tamamlanmışken, bir sonraki adım insan testlerine geçmek ve üretilecek cerrahi dikiş iplikleri için ilgili lisans ve patentleri almaktır. Proje tamamlandığında, Türkiye kendi cerrahi dikiş ipliği fabrikasına sahip olacak ve Bursa ipeği stratejik bir ürün haline gelerek Türkiye'deki ipek varlıklarının korunmasına yol açacaktır.
Herike İpek Halılarının Yeniden Konumlandırılması
Aynı derecede önemli olarak, Bursa Büyükşehir Belediyesi, dünyaca ünlü Hereke ipek halılarının küresel ipek pazarında rekabet gücünü yeniden kazanmasını sağlayacak bir dizi proje başlattı. Buna göre, Hereke ipek halılarının geçmişte olduğu gibi bölgede yeniden dokunabilmesi için çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Hereke ipek halılarının yüksek kalitesi, Osmanlı döneminde uzun yıllar Avrupa'da vergiden muaf olan Bursa ipeğinden tamamen üretilmelerinden kaynaklanmaktadır.
Tüm bu çabalar ve girişimler sayesinde, Türkiye'nin tekstil ve hazır giyim sektörü ile halı ve kilim sektörü, ürünlerinde Bursa ipeğine daha fazla yer verme fırsatı bulmuştur. Türk satıcıların bu değerli mirası daha fazla kullanması, daha yüksek katma değerli daha geniş bir ürün yelpazesine yol açacak ve ihracat pazarlarını daha da genişletmelerine yardımcı olacaktır.
